|
HighQ Financieel
Interim, Crisis? De gemeente vangt het op in 2012!
Tekst: Maud Veraar, HighQ financieel interim “Ik merk er persoonlijk nog niet zoveel van”. Vanuit koopkrachttechnisch oogpunt lijkt de huidige crisis tot nu toe aardig mee te vallen. In 2010 wordt een lichte afname van de koopkracht verwacht en in 2011 al een herstel. Ondanks de crisis is de voorspelling dat de koopkracht ná de crisis hoger is dan vóór de crisis. Maar waar vallen de klappen dan? In ieder geval in overheidsland: zo’n 80 miljard euro ter ondersteuning van de financiële sector, 60 miljard voor automatische stabilisatoren en een stimuleringspakketje van 6 miljard. En neemt de overheid geen maatregelen? Dan loopt het overheidstekort nog eens met zo’n 30 miljard per jaar op. Hoe dit gigantische te kort te boven te komen? Het kabinet gaat heroverwegen, maar duidelijk is wel dat de gemeenten moeten helpen met een bezuiniging van zo’n 3 miljard op het gemeentefonds. Een enorm bedrag. Reden tot onrust in gemeenteland? “Nee, kom maar op”, zeggen de gemeente-financials. Hun rol wordt uitdagender. Maar de echte klap wordt pas in 2012 verwacht, zo blijkt het uit het onderzoek. Het beeld dat wordt geschetst in de landelijke media na de miljoenennota is, dat het kabinet weinig maatregelen heeft genomen en het voorlopig ook nog niet doet. De oppositie lijkt ondersteunt te worden door een grote meerderheid van de bevolking. Maar uit de peiling in de zaal vindt maar 54% van de 206 respondenten dat het kabinet meteen maatregelen had moeten nemen t.a.v. de crisis in de Miljoenennota. Een piepkleine overwinning dus voor de oppositie. De gemeentefinancials lijken toch meer daadkracht van het kabinet te zien dan het beeld dat is ontstaan in de landelijke media. En de sympathie voor het zittend kabinet groeit meer en meer gedurende het congres. De economie wordt ‘gered’ door onze overheidsjongens. En de gemeente-financial-heroes? Die zien het opvangen van de crisis als een uitdaging, 66% zo blijkt uit de benchmark. Ook het bevriezen van het gemeentefonds 2009 - 2011 wordt door 51% niet als bedreiging ervaren en vinden dat het de eigen verantwoordelijkheid juist stimuleert. Maar pas op: 31% van de respondenten zien ‘het bevriezen’ als een versterking van de kredietcrisis omdat gemeenten gaan bezuinigen. Het Rijk stuurt aan op een pro-actieve rol van overheden in het terugdringen van de tekorten. Een van de sturingsinstrumenten die het Rijk heeft ontwikkeld is de Wet TReM die per 1 januari 2011 ingaat. Met de Wet TReM beoogt het kabinet een wettelijke verankering van de gemaakte afspraken met betrekking tot het terugdringen van het begrotingstekort. Kern van de afspraken is dat het kabinet zich, met het intreden van economisch herstel, committeert aan een verbetering van het structurele EMU-saldo met ten minste 0,5%-punt BBP per jaar, exclusief eenmalige en tijdelijke maatregelen. De gemeenten zullen hier ook hun steentje aan moeten bijdragen en niet vrijblijvend! Hoe overheden bezig zijn met deze doelstelling, wordt sterk in de gaten gehouden. Indien een gemeente of provincie niet voldoet aan de norm, moet er gedacht worden aan een sanctiebeleid, vertelt Buitendijk (Min. BZK). Een pro-actieve houding is dus gewenst. Ondanks dat 68% van de aanwezigen vindt dat hij of zij een actieve, stimulerende en coördinerende rol heeft in het treffen van maatregelen om de crisis te bestrijden, antwoord een groot deel van de zaal afwachtend op enkele vragen. Bijvoorbeeld laat 46% van de respondenten het aan het nieuwe college over om de begroting 2011 – 2014 sluitend te krijgen, tegenover 16% van de respondenten die al in 2010 maatregelen nemen en 30% die pro-actief met een sluitende begroting voor 2011-2014 aan de slag gaat. Dit sluit aan bij het beeld dat 48% van de respondenten de risico’s van de crisis moeilijk kan inschatten en kwantificeren, wat enigszins zorgwekkend is, terwijl 40% de risico’s al aardig in beeld heeft. De echte klap van de crisis zal volgens 72% van de respondenten in zijn/haar gemeente pas in 2012 en daarna gevoeld worden. En 22% schat de klap voor 2011 in. Tijdens het congres presenteert Buitendijk verschillende ‘bandbreedte’-scenario’s voor de accres-ramingen in 2012 en 2013. Accres? Voor de niet gemeente-experts onder ons; het accres is de groei van het gemeentefonds dat, sinds 1995, gekoppeld is aan de groei van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Groeien de rijksuitgaven? Dan groeit het gemeentefonds mee. Onder gemeente-financials wordt dit ook wel ‘gelijk trap op en gelijk trap af ’ genoemd. Belangrijk voor de gemeente-financials is te weten wat de bandbreedte is. In de mei-circulaire, het cryptogram vanuit het rijk waarop de financials hun plannen baseren, stond een groot vraagteken voor de jaren 2012 en 2013. Te onzeker. Buitendijk doet een poging om toch een bandbreedte aan te geven. Het eerste scenario houdt rekening met een negatief Emu-saldo van 6,3%. Het accres komt dan uit op een klein positief nominaal van 1%. In het tweede scenario, waarin het Emu-Saldo jaarlijks met 0,5% verbetert, kruipt het accres onder de 0%. En bij het laatste scenario ‘heroverweging’ (dat betekent: snel inlossen van het tekort van 40 miljard) voorziet Buitendijk een 4% negatief accres. De voorgeschreven bandbreedte van minimaal 0% nominaal accres tot maximaal 0% reëel accres is misschien wel te positief ingeschat! Uit vorige laagconjuncturen blijkt ook dat de klap in het accres altijd later volgt. Wat vindt de zaal van de normeringsystematiek? Ruim 50% wil de normeringsystematiek voortzetten, maar wil niet bloeden voor de tekorten die tussentijds bij het rijk zijn opgelopen en 33% wil de systematiek in de huidige vorm voortzetten. Maar wat te doen aan de crisis? Voor 73% van de aanwezigen is de crisis vooral een welkome prikkel om bestaand beleid te heroverwegen. Een legitiem excuus om bijvoorbeeld het accomodatiebeleid weer eens onder de loep te nemen. Is het zwembad op dit moment echt nodig? Linksom of rechtsom. Kaasschaafmethode of scenarioplanning. HSL, tram of solex. In ieder geval is de boodschap van de sprekers op het congres duidelijk: de financial moet niet achter de feiten aan gaan lopen. Zowel het Ministerie van BZK en de VNG geven aan om vast te anticiperen op het komende college. Er moet nu al vast gestart worden met het ontwikkelen van scenario’s en het doorgeven van een duidelijk bezuinigingssignaal aan de politieke partijen. De financial moet in de frontlinie meespelen. Volgens de gemeente Doetichem betekent dat vooral urgentie creëren, voordelen inzichtelijk maken, betrokkenheid tonen en deskundig zijn. Een handige tip die wordt gegeven is de ontwikkeling van een bezuinigingsvisie waarmee politieke partijen zich kunnen profileren. Maar denk ook na over de inzet van reserves. Kijk eens naar het vrijvallen van spaarvoorzieningen. Maak een scherpe analyse van de kostenstructuur. En overweeg een (nieuwe) hypotheek op het gemeentehuis. En dan is er nog internet, want daar zijn volgens Professor Bossert (Nyenrode) al tal van concrete maatregelen te vinden. Een schat van ervaring is al aanwezig. Want in de zaal zijn meer dan 58% van de aanwezigen al weer langer dan 10 jaar werkzaam in de gemeente en 42% langer dan 20 jaar. Het thema bezuinigen is zeker niet nieuw voor deze groep mensen! Kortom: de gemeenten hangt de komende jaren een donkere wolk, van 3 miljard euro, boven het hoofd. De verwachting van de gemeente-financials is dat de echte klap pas in 2012 en de jaren daarna zal komen. Ook de accres-ontwikkeling heeft een vertragende werking en de 0-raming is misschien iets te positief ingeschat. Dit geeft reden tot behoedzaamheid. Ondanks dat 2012 nog enkele jaren duurt moeten gemeenten nu al aan de slag. Een pro-actieve houding vereist en wordt zelfs wettelijk gestuurd. De wil is er, zo blijkt uit het onderzoek. Maar het gedrag is toch redelijk afwachtend. Grijpen de gemeente-financials met hun schat aan ervaring naar (oude) bekende wegen? En zijn die voldoende voor deze ongekende recessie? We wachten het af. In ieder geval moeten ze nu al aan de slag!
Op dit moment is de inschatting dat het Emu-saldo in 2010 uitkomt op circa -6% van het BBP. Ter illustratie: 1% BBP is ongeveer gelijk aan 6 miljard euro. En -6% staat dus ongeveer gelijk aan ca 35 miljard. Maar volgens Buitendijk (Ministerie BZK) zijn er verschillende scenario’s denkbaar. Stel dat de crisis tot 2010 duurt, met een groei van 2% in 2011, dan zou het Emu-saldo kunnen schommelen tussen de -4 en -6%. En een negatiever scenario is dat als de groei tegen zit, het saldo net zo goed richting de -8% zou kunnen gaan. Niets doen is dan ook geen optie, want er zal volgens Buitendijk geen automatisch herstel optreden. Opmerkelijk is dat 22% van de respondenten vindt, dat treasury, cashflowmanagement en liquiditeitsplanning meer aandacht zouden moeten krijgen in zijn of haar gemeente. [FAMO, 25 september 2009.] |
